Kayıt dışı istihdamın önlenmesi amacıyla Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), kendi denetim elemanları dışında diğer kamu kuruluşlarının denetim elemanlarının yaptıkları kontroller sırasında sigortasız çalışan her birey için, asgari ücretin iki katı tutarında para cezası uygulamaktadır. Habertürk’ten Ahmet Kıvanç’ın haberine göre, işçinin de sigorta kaydı oluşturulmaktadır.
Bunun yanı sıra, denetim elemanı olmayan kamu görevlilerinin raporlarına dayanarak kayıt dışı istihdamla mücadele edilmektedir. Konuyla ilgili eski genelgede, kamu idarelerinden alınan bilgi ve belgelerde ya da kolluk kuvvetleri, zabıta, doktor, veteriner ve mühendis gibi memurlarca düzenlenen tutanaklarda işçinin sigortasız çalıştığı tespit edildiğinde, bu durumun gerçekleştiği tarih itibarıyla işçiye prim günü veriliyordu. Eğer aynı ayda veya takip eden aylarda aynı iş yerinden birden fazla bilgi ve belge SGK’ya iletilirse, işveren tarafından aksi kanıtlanmadıkça işçinin “kesintisiz çalıştığı” kabul edilerek işlem yapılmaktaydı.
İŞÇİ İTİRAZ ETMEZSE SADECE KISMİ ÇALIŞMA SAYILACAK
SGK, ilgili genelgenin maddesinde değişiklik yaptı. Yeni düzenlemeye göre, yüze karşı tebliğ edilen trafik ceza tutanakları esas alınarak yapılan tespitler, tespite ilişkin bilgi ve belgeler Kayıt Dışı İstihdamla Mücadele – KADİM servislerince değerlendirilecektir.
Kamu idarelerinden elde edilen bilgi ve belgelerde SGK’nın denetim ve kontrolle görevli memurlarının yaptığı tespitler ile kolluk kuvvetleri ve diğer memurlar tarafından düzenlenen tutanaklarda işçinin sigortasız çalıştığına dair her bir kayıt için, tutanağın düzenlendiği tarih itibarıyla 1 gün hizmet kazandırılacaktır. İşçinin aynı iş yerinde fiilen çalıştığını gösteren birden fazla bilgi ve belgenin SGK’ya ulaşması durumunda en eski tarihli tespit işe giriş tarihi olarak kabul edilecektir. Aynı ay içindeki ve sonraki aylardaki tespit edilen her gün için bir gün hizmet kazandırılacak ve çalışma ilişkisi “kısmi süreli” olarak değerlendirilecektir.
Sigortalı çalışma tespiti bulunmayan bir aydan sonra yapılan ilk tespit yeni bir işe giriş olarak sayılacaktır. Bu durumda önceki çalışma ilişkisi, son hizmet kazandırılan gün itibarıyla sona erecektir.
İlk ve son tespit arasındaki sürekli çalışma durumu itiraz edilirse konu denetime sevk edilecektir. İşçi itiraz etmezse sadece tutanak tutulmuş günlerde “kısmi süreli” çalışmış sayılacaktır.
İŞÇİ TUTANAĞI SAKLAYIP SÜREKLİ ÇALIŞTIĞINI KANITLAMALI
Bu noktada önceki ve yeni genelge arasındaki temel fark öne çıkmaktadır. Önceki genelgede aynı iş yerinde birden fazla kayıt dışı çalışan kişi, işveren aksini ispatlamadıkça kesintisiz çalışmış sayılırken; yeni genelgede ise itiraz olmadığı takdirde kısmi çalışma olarak kabul edilecektir. Yani işçi yalnızca tutanak tutulmuş günlerde çalışmış sayılacaktır.
BEŞ YIL İÇİNDE BAŞVURUN
Trafik cezası başta olmak üzere sigortasız çalıştığına dair rapor tutulmuş olan işçiler eğer o iş yerinde sürekli çalışıyorlarsa Sosyal Güvenlik Kurumuna doğrudan başvurmalıdırlar. İşçilerin sigortasız olsa bile işlerini kaybetme korkusuyla şikayet edemedikleri gerçeği göz önünde bulundurulmalıdır. Bu nedenle, o iş yerinde sürekli çalıştıkları konusunda diğer belgelerle birlikte bu tür tutanakları saklayıp sosyal güvenlik merkezlerine veya il müdürlüklerine ayrıldıklarında başvuruda bulunmaları gerekmektedir.
Sigortasız çalışan kişilerin çalışma ilişkisinin sona erdiği tarihten itibaren en geç 5 yıl içinde dava açma hakkı bulunmaktadır. Beş yıllık sürenin geçirilmesi durumunda dava açma hakkını kaybedebilirler. Bu nedenle SGK’ya başvuru da beş yıllık dava açma süresi içerisinde gerçekleştirilmelidir.
ÖRNEKLERLE ANLATILDI
Genelgede yapılan değişiklik örneklerle açıklanmıştır. Birinci örnekte A kişisinin B iş yerinde Mart 2026’da 2, Nisan 2026’da 1, Mayıs 2026’da 2 ve Haziran 2026’da 1 farklı güne ilişkin tespiti bulunmaktadır. Bu durumda Mart 2026’daki ilk tespit tarihi itibarıyla sigortalı işe giriş bildirgesi düzenlenecek ve Mart 2026 için 2 gün hizmet kazandırılacaktır. Sonraki aylarda da tespit olduğundan nisan ayında 1, mayıs ayında 2 ve haziran ayında 1 gün hizmet kazandırılacak; hizmet kazandırılan son gün itibarıyla ise çıkış bildirgesi hazırlanacaktır.
İkinci örnekte C kişisinin D iş yerinde Mart 2026’da 2, Nisan 2026’da 1, Haziran 2026’da 2 ve Temmuz 2026’da 1 farklı güne ilişkin tespiti vardır ancak Mayıs ayında herhangi bir tespiti yoktur. Bu durumda Mart ayındaki ilk tespit tarihi itibarıyla işe giriş bildirgesi düzenlenecek; mart ayı için 2 gün ve nisan ayı için de 1 gün hizmet kazandırılacak; ardından hizmet kazandırılan son gün itibarıyla çıkış bildirgesi oluşturulacaktır. Mayıs ayında hizmet bulunmadığından haziran ayındaki ilk tespit tarihi itibarıyla yeni bir işe giriş bildirgesi hazırlanacak; haziranda 2 gün ve temmuzda ise 1 gün hizmet kazandırılacak; bu süreçte de yine çıkış bildirgesi düzenlenecektir.
2025’TE TRAFİK CEZALARINDAN 127.394 KAÇAK İŞÇİ TESPİT EDİLDİ
2025 yılında KADİM servisleri tarafından yürütülen denetimlerde çeşitli kamu kurumlarından gelen toplamda iki milyon seksen iki bin evrak incelenmiştir. Bu incelemelerde üç yüz otuz dört bin yüz elli kişinin sigortasız çalıştırıldığı belirlenmiş olup yedi bin yüz kırk bir işletmenin de kaçak olduğu saptanmıştır.
Sadece ticari araç trafik ceza tutanaklarının incelenmesi sonucu üç bin altıyüz elli dokuz işletmenin kaçak olduğu ortaya çıkmış; ayrıca yüz yirmi yedi bin üç yüz doksan dört kişi sigortasız çalıştırıldığı belirlenmiştir.
